Pubblikazzjoni Segretarjat Parlamentari għall-Anzjani u l-Kura fil-Komunità – 2009
Stampi: C. S. Lawrence
[-l-]A short story abour dementia.

Published by the Secretariat for the Elderly and Community Care – 2009
Illustrated by C. S. Lawrence

Pubblikazzjoni tal-Awtorità tat-Turiżmu ta’ Malta – 2009
Stampi: Yanov Cutajar.

[-l-]An interesting retelling of the story of the great fire that destroyed Malta’s Opera House on May 25th 1873.

Published by the Malta Tourism Authority ta’ Malta – 2009
Illustrated by Yanov Cutajar.

Xi sentejn ilu mort għall-funzjoni tal-lejl tal-Milied f’ċerta parroċċa u tabilħaqq ħriġt diżgustat li 90% tal-għanjiet tal-Milied kineu kollha bl-Ingliż jew bit-Taljan.  U tafu x’kienet waħda mill-ftit għaniet li kantaw bil-Malti? Kienet traduzzjoni ta’  Tu Scendi dalle Stelle!  Ovvajment … qatt m’erġajt ersaqt lejn dik il-parroċċa … imma xi ħadd qalli li din is-sena reġgħu għamlu l-istess. 

Għandna ħafna għanjiet sbieħ tal-Milied bil-Malti … kemm dawk tradotti minn Dun Frans Camilleri, kif ukoll oħrajn tradotti minn diversi awturi.  U jekk xi parroċċa tkun tixtieq tkanta għanja partikolari, tista’ faċilment tqabbad lil xi ħadd jittraduċihielha.  Dil-prattika ssir fil-pajjiżi kollha.  Ngħid għalija, ġejt imqabbad nittraduċi bosta għanjiet … anki dawk moderni. 

Jekk aħna tassew kburin bl-Ilsien tagħna … għandna nuru BIL-FATT u mhux bit-tapċpiċ, li dan l-Ilsien tagħna nużawh dejjem u f’kollox. U meta nużawh tajjeb, nintebħu kemm huwa lsien rikk u sabiħ.

Xi sentejn ilu mort għall-funzjoni tal-lejl tal-Milied f’ċerta parroċċa u tabilħaqq ħriġt iddiżgustat meta rajt li 90% tal-għanjiet tal-Milied kineu kollha bl-Ingliż jew bit-Taljan.  U tafu x’kienet waħda mill-ftit għanjiet li kantaw bil-Malti? Kienet traduzzjoni ta’  Tu Scendi dalle Stelle!  Ovvajment … qatt m’erġajt ersaqt lejn dik il-parroċċa … imma xi ħadd qalli li din is-sena reġgħu għamlu l-istess. 

Għandna ħafna għanjiet sbieħ tal-Milied bil-Malti … kemm dawk tradotti minn Dun Frans Camilleri, kif ukoll oħrajn tradotti minn diversi awturi.  U jekk xi parroċċa tkun tixtieq tkanta għanja partikolari, tista’ faċilment tqabbad lil xi ħadd jittraduċihielha.  Dil-prattika ssir fil-pajjiżi kollha.  Ngħid għalija, ġejt imqabbad nittraduċi bosta għanjiet … anki dawk moderni.

Jekk aħna tassew kburin bl-Ilsien tagħna … għandna nuru BIL-FATTI u mhux bit-tapċpiċ, li dan l-Ilsien tagħna nużawh dejjem u f’kollox. U meta nużawh tajjeb, nintebħu kemm huwa lsien rikk u sabiħ.

[-l-]Anyway… Neil wanted to satisfy his curiosity.
The road by the cliffs was quite a long stretch.
On the left, the cliffs sloped down to the sea, while on the right there were fields and farms.  St. Nicholas shrine was a long way ahead.

[-l-]Lara eats a banana
The dog likes to have a bone
The cat likes a fish
But …
What does the dragon like to eat?

[-l-]Every morning, the king and the queen, have to go away.
They can’t take Princess Kim with them.
So they leave her with the Fairy.

Il-ħrejjef folkloristiċi, mhumiex sempliċement stejjer fittizji.    Ħafna minnhom jistgħu jitqiesu bħala parabboli … tixbihat jew metoafori tal-ħajja; sintesi ta’ dak li kienu jemmnu fih missirijietna u tat-tip ta’ ħajja li huma kienu jgħixu.  Ma rridux inħarsu lejhom b’mod superfiċjali; jiġifieri naqraw biss is-saff tal-wiċċ, imma rridu nippruvaw inħaffru fil-fond.  Ħa nagħti xi eżempji:  meta fil-ħrejjef naraw li l-mara (x’aktarx prinċipessa) tkun dejjem mara sabiħa, dan il-ġmiel ma rridux noħduh biss bħala l-ġmiel ta’ barra, imma jissimboleġġa wkoll il-ġmiel ta’ ġewwa, dak tal-qalb.  Tant hu hekk li biex il-prinċipessa tkun l-eroina tal-ħrafa, jeħtieġ li mhux biss tkun sabiħa, iżda tkun ukoll ta’ qalb tajba.  Fil-fatt, ċerti ħrejjef, bħal The Snow Queen, m’għandhom l-ebda simpatija lejn karattru li għalkemm ikun sabiħ minn barra, ikun kattiv minn ġewwa.  Mela nistgħu ngħidu li l-ġmiel ta’ barra huwa metafora tal-ġmiel ġewwieni.

Ta’ min ngħidu wkoll li dawn il-ħrejjef, oriġinarjamnet ma nħolqux biss għat-tfal imma għall-poplu kollu.  Kienu jgħaddu bil-fomm minn ġenerazzjoni għal oħra.  Bihom missirijietna riedu jesprimu l-preokkupazzjonijiet u l-biżgħat tagħhom.  Għalhekk x’aktarx dejjem insibu liż-żgħir (il-fqir) mgħakkes mill-kbir (is-sinjur), iżda finalment, bil-għaqal ta’ moħħu u l-qalb tajba tiegħu, iż-żgħir jissupera lill-kbir u jasal għall-kisba tal-premju.  Hekk ngħidu aħna, insibu li jkun dejjem iż-żgħir fost tlitt aħwa li jirnexxilu jasal fejn ħutu ma waslux.  Ikun dejjem il-fqir u d-dgħajjef li jirbaħ lill-prinċpessa.  Missirijietna, li kienu x’aktarx isibu ruħhom sfruttati mis-Sinjuri u mogħtija l-ġenb, f’dawn il-ħrejjef kienu jsibu xaqq ta’ tama. Il-qalba ta’ kull ħrafa hija r-rebħa tat-tajjeb fuq il-ħażin.  Fl-ebda ħrafa ma nsibu li l-ħażin jiġi ppremjat jew igglorifikat.  Għal missirijietna dan kien l-akbar għajn ta’ tama u faraġ. 

Għalhekk jiena nemmen li l-ħrejjef għadhom relevanti sal-lum u għandna nibqgħu naqrahom lit-tfal tagħna għax fihom hemm għerf mistur.  Jeħtieġ biss li nidduskutu mat-tfal kif  dawn il-ħrejjef juru kif kienu jaħsbu missirijietna, x’tip ta’ ħajja kienu jgħixu, x’kienu l-biżgħat tagħhom.  Tajjeb infehmuhom li ċerta mġiba li kienet aċċettabbli taħt ċerti ċirklostanzi, mhux bil-fors tgħodd għal-lum li qed ngħixu f’ċirkostanzi differenti.  It-tfal tagħna jeħtieġ ikun jaf mnejn tlaqna biex japprezzaw aktar fejn wasalna.  Il-ħrafa toffrilhom dan kolu .. u ħafna aktar.

Għalhekk jiena nikkundanna bil-qawwa kollha lil min ibagħbas fil-ħrejjef, biex mingħalih jagħmilhom politikament korretti.  Il-ħrejjef qatt ma jkunu politikemant korretti għax dik mhix l-aġenda tagħhom u jiżbalja min jistenna minnhom ħaġa bħal din. 

Sa ftit ilu, kull familja li toqgħod fi flatt, setgħet tuża parti mill-bejt (u xi drabi anki washroom).   Hemmhekk il-familja setgħet tonxor, tagħmel xi barbikju fis-sajf … u fuq kollox, it-tfal setgħu jitilgħu jilagħbu.

Iżda llum dan kważi spiċċa għal kollox.

Bir-regolamenti ġodda li ħarġet il-MEPA ftit tas-snin ilu, ingħata l-permess li tiżdied penthouse fuq il-blokka tal-flatt … u allura ġara li ħafna familji (li forsi ma kellhomx ftehim ċar fil-kuntratt) itteħditilhom ir-roqgħa tal-bejt li kellhom.  Il-flattijiet ġodda li qed jinbnew bħal issa (dawk li qed jitilgħu wara li titwaqqa’ d-dar li kien hemm qabel), kollha qed ikollhom din il-famuża penthouse, u allura kull min illum jixtri flatt, ma jkollu l-ebda jedd għall-bejt.

U x’inhuwa r-reżultat ta’ dan kollu?

* Il-familji mhu qed ikollhom l-ebda żvog.

* Minflok jużaw is-sħana naturali tax-xemx biex inixxfu l-ħwejjeġ, qed ikollhom jużaw it-tumble dryers (u viva l-konsum tal-elettriku !!!).

* U fuq kollox, lit-tfal sraqnielhom il-ftit żvog li kellhom fejn setgħu jitilgħu jilagħbu u jieħdu ftit tal-arja.

            * Tielgħa ġenerazzjoni ta’ tfal li l-uniku żvog tagħhom tkun xi gallerija daqs nitfa … gallerija li, għalkemm is-sidien jagħżlu li jsejħula terrazzin, il-qies tagħha qiegħed dejjem jiċkien u jinxtorob sa ma aktar qed issir tixbaħ lil gaġġa ta’ amorin.

            *  Imbagħad arana niskantaw u nitkażaw li t-tfal qed iqattgħu wisq ħin jilagħbu bil-kompjuter!

Tgħid il-MEPA tat kas ta’ dan kollu meta fasslet ir-rogolamenti msemmija?